آی وی اف به عنوان یکی از متداول ترین و نام آشناترین روش های درمان ناباروری محسوب می شود. در این روش لقاح تخمک و اسپرم در محیط آزمایشگاه انجام شده و سپس جنین به رحم مادر منتقل می شود. موفقیت این شیوه درمانی به پارامترهای مختلفی بستگی دارد که می توان به علت ناباروری، سن و … اشاره کرد. در این مطلب قصد داریم ای وی اف را از جوانب گوناگون مورد بررسی قرار دهیم.
آی وی اف چیست ؟
آی وی اف (IVF) یا لقاح خارج از رحم، یک روش پیشرفته در درمان ناباروری است که در آن تخمکهای زن در محیط آزمایشگاهی با اسپرم مرد لقاح مییابند. در این فرآیند، ابتدا با استفاده از داروهای خاصی تخمدانها تحریک میشوند تا چندین تخمک بالغ تولید شود. سپس تخمکها از تخمدانها جمعآوری شده و در محیطی کنترلشده با اسپرم ترکیب میشوند. پس از تشکیل جنین، یک یا چند جنین به رحم زن منتقل میشود تا بارداری اتفاق بیفتد. آی وی اف معمولاً در مواردی که ناباروری به دلیل مشکلات لولههای فالوپ، اندومتریوز، تعداد کم اسپرم یا ناباروری با علت نامشخص باشد، به کار میرود.
ای وی اف همان لقاح آزمایشگاهی است و به مجموعه پیچیده ای از روش ها اتلاق می شود که در آن تخمک های بالغ از تخمدان جمع آوری شده و توسط اسپرم بارور می شوند. این فرآیند در محیط کنترل شده آزمایشگاهی انجام می شود. بعد از آنکه تخمک بارور شد و به جنین تبدیل شد به رحم مادر انتقال پیدا می کند. این چرخه حدود 3 هفته طول می کشد اما بر اثر عوامل مختلف می تواند طولانی تر شود.
جالب است بدانید که در اغلب مواقع استفاده از روش ای وی اف منجر به چند قلوزایی می شود. اما اگر بخواهیم واقع بینانه بررسی کنیم باید بگوییم که IVF یکی از موثرترین فناوری های کمک باروری محسوب می شود که از تخمک و اسپرم خود زوجین استفاده می شود. البته می توان از اسپرم، تخمک و جنین اهداشده توسط افراد ناشناس نیز استفاده کرد. لازم به ذکر است که میزان موفقیت این روش به عوامل گوناگونی بستگی دارد که می توان به علت ناباروری، سن و … اشاره کرد.
فرق بچه های ای وی اف با طبیعی چیست؟
بدون شک مادر شدن یکی از بزرگ ترین نعمت هایی است که زنان آن را تجربه می کنند. اما متاسفانه به دلایلی همچون بیماری ها، سبک غلط زندگی و … امکان بارداری طبیعی برای برخی از زنان وجود ندارد. لقاح مصنوعی یکی از روش هایی است که به کمک این افراد آمده و به آن ها کمک می کند تا علاوه بر بارداری، بیماری های ژنتیکی را شناسایی و از انتقال آن ها به جنین جلوگیری کنند. اما سوالی که در این بخش مطرح می شود این است که بچه های IVF چه تفاوتی با بچه های طبیعی دارند؟
نخستین موضوعی که باید مدنظر قرار دهید این است که در هر دو روش، محتوای ژنتیکی از پدر و مادر به فرزند ارث می رسد و تنها تفاوتی که وجود دارد، روش بارداری است. در سال های اخیر تعدادی از زوجینی که به هر دلیلی امکان باروری برای آن ها وجود نداشته از طریق ای وی اف باردار شده اند و مدت زمان بارداری هیچ تفاوتی با بارداری طبیعی ندارد. خانم هایی که از طریق IVF باردار می شوند نباید فعالیت های سنگین داشته باشند و باید همانند یک بارداری طبیعی به معاینات دوره ای و غربالگری ها اهمیت دهند.
یکی از تصورات اشتباه و رایجی که در میان برخی از افراد وجود دارد این است که بارداری به روش لقاح مصنوعی می تواند شانس ناهنجاری جنینی را افزایش دهد. در حالی که این موضوع هیچ تاثیری در ایجاد ناهنجاری در جنین ندارد و پیشرفت های زیادی در روش های نگهداری جنین وجود دارد که می توان به انجماد اشاره کرد. انجماد منجر به افزایش احتمال باروری به ازای هر سیکل تخمک گذاری می شود و مطالعاتی که در این زمینه انجام شده نشان می دهد که به دلیل عدم ایجاد ناهنجاری در جنین، هیچ تفاوتی میان بچه های IVF و طبیعی وجود ندارد.
مشکلات کودکان ای وی اف
در حال حاضر تحقیقات زیادی بر روی مشکلات کودکان IVF انجام می شود. قطعا این روش همانند بسیاری از روش های پزشکی دارای چالش هایی است که باید در هنگام انتخاب آن برای بارداری، با آن ها آشنا باشید:
- تحریک بیش از حد تخمدان: زنانی که روش ای وی اف را برای بارداری انتخاب می کنند از داروهای محرک تخمدان استفاده می کنند. این موضوع باعث می شود که تخمدان بیش از حد تحریک و بزرگ شود و به دنبال آن شاهد افزایش حجم خون و مایع در بدن هستیم. تحریک تخمدان عوارضی مانند خستگی شدید، درد و تورم در ناحیه شکم، تنفس سخت و … را به همراه خواهد داشت.
- پیچ خوردگی تخمدان: این عارضه نادر است و گاهی بعد از لقاح مصنوعی رخ می دهد. در این شرایط تخمدان به دور خود می پیچد و باعث قطع خون رسانی می شود. درد و تورم در ناحیه شکم از علائم آن است و باید به سرعت تشخیص داده شود. اگر تشخیص دیرهنگام باشد آسیب های جبران ناپذیری به این ناحیه وارد خواهد شد.
- عفونت: قطعا برای انجام ای وی اف باید به پزشک متخصص و باسابقه مراجعه کرد. اگر پزشک از تخصص کافی برخوردار نباشد ممکن است مشکلاتی مانند خونریزی، تب، درد شکم، عفونت و … رخ دهد. این عفونت ها در مجرای تناسلی، رحم وسیستم داخلی مشکلات زیادی را برای خانم ایجاد می کند. برای جلوگیری از این مساله باید دستورالعمل های بهداشتی بعد از IVF را رعایت کرد.
تقویت اسپرم برای ای وی اف
برای آنکه IVF با موفقیت انجام شود علاوه بر تحریک تخمدان، باید به تقویت اسپرم نیز پرداخت. روش های مختلفی بدین منظور وجود دارد که اغلب مربوط به داشتن سبک زندگی سالم و تغذیه مناسب است:
داشتن سبک زندگی سالم
بدیهی است که داشتن سبک زندگی سالم باعث افزایش قدرت باروری در مردان می شود و می تواند میزان ناباروری در آن ها به طرز چشمگیری کاهش دهد. در ادامه به مهم ترین موارد در این خصوص اشاره کرده ایم:
- تغذیه مناسب
- کاهش یا قطع مصرف الکل
- فعالیت های بدنی منظم و ورزش کردن
- عدم استحمام با آب داغ یا رفتن به سونا
- حفظ وزن طبیعی بدن
- عدم سیگار کشیدن و مصرف دخانیات
- عدم پوشیدن لباس زیر و شلوار تنگ
- عدم قرارگیری بیش از حد در معرض امواج وای فای
نکته مهمی که باید در این خصوص به آن توجه داشته باشید این است که مصرف برخی از داروها می تواند میزان تولید اسپرم را کاهش دهد. این داروها شامل متادون، داروهای ضدافسردگی، آنتی بیوتیک ها، آنتی آندروژن ها، ضدالتهاب ها و … می باشند. خوشبختانه با قطع مصرف این داروها میزان تولید اسپرم به حالت اولیه برمی گردد.
استفاده از مکمل ها و ویتامین ها
برخی از مکمل ها مانند ویتامین D و کلیسم نقش بسزایی در بهبود سلامت و کیفیت اسپرم دارد و می تواند قدرت باروری را در آقایان افزایش دهد:
- کارنیتین (شیر و گوشت قرمز)
- آرژنین و اسید فولیک (تخم مرغ، گوشت، آجیل و کنجد)
- ویتامین E، آلیسین و سلنیوم (سیر)
قطعا تاکنون با خواص سیر آشنا شده اید. وجود عنصری به نام آلیسین در سیر باعث می شود که حرکت اسپرم و چرخه هورمون های جنسی در اندام مردانه تقویت شود. علاوه بر سیر، در خوراکی هایی مانند گردو نیز می توان آلیسین، اسید چرب امگا 3، سلنیوم و آنتی اکسیدان را مشاهده کرد.
طبق تحقیقاتی که انجام شده نشان می دهد که رابطه جنسی به جای خود ارضایی منجر به بهبود کیفیت اسپرم خواهد شد. همچنین محدود کردن مصرف موادغذایی که حاوی استروژن هستند نیز توصیه می شود. به طور مثال محصولات حاوی سویا انتخاب مناسبی برای مردان نیست.
آی وی اف (IVF) موفق
- سن مادر: بارداری و زایمان موفق در روش هایی مانند ای وی اف ارتباط زیادی به سن مادر دارد. هر چقدر سن کمتر باشد احتمال موفقیت افزایش پیدا می کند. چون تخمک ها جوان تر هستند. از سن 35 سالگی به بعد هر سال 9% از قدرت زنان برای باروری کاهش پیدا می کند
- انتخاب مرکز ناباروری مناسب: هر کدام از کلینیک های ناباروری شرایط و امکانات آزمایشگاهی مختلفی دارند. به همین دلیل باید کلینیکی را انتخاب کنید که از این نظر در شرایط خوبی قرار داشته باشد.
- انتخاب پزشک با تجربه: به هیچ عنوان نمی توان نقش پزشک مجرب و متخصص را در موفقیت ای وی اف نادیده گرفت. لقاح آزمایشگاهی و انتقال جنین به رحم مادر امری بسیار تخصصی است که اگر به درستی انجام شود شانس موفقیت را افزایش می دهد.
- سرعت عمل در انتقال جنین: هر چقدر سرعت عمل در انتقال جنین به رحم مادر بیشتر باشد احتمال موفقیت IVF افزایش پیدا می کند. این موضوع نیز ارتباط زیادی با تجربه و تخصص پزشک دارد.
- استفاده از تست PGS و PGD: این تست ها نوعی غربالگری محسوب می شوند که اگر به درستی انجام شوند باعث افزایش احتمال موفقیت خواهند شد.
توجه داشته باشید که به مدت 3 ماه قبل از انتقال جنین به رحم مادر، باید مصرف مکمل ها و اسید فولیک آغاز شود. مصرف اسید فولیک باعث جلوگیری از نقص های مادرزادی خواهد شد و منجر به سالم ماندن نطفه و دوقلوزایی می شود.
ای وی اف در پنجاه سالگی
برای بارداری سن مشخصی وجود ندارد اما قطعا سن در این امر تاثیرگذار است. همان طور که اشاره کردیم بهترین سن برای باروری خانم ها قبل از 35 سالگی است. میزان موفقیت IVF در سن 30 سالگی 48% است. این میزان در سن 40 سالگی به 22% ، 43 سالگی 12% ،45 سالگی 7% و بعد از آن به کمتر از 5% می رسد. در این شرایط احتمال سقط جنین افزایش چشمگیری پیدا می کند و کیفیت تخمک ها کاهش پیدا خواهد کرد.
ای وی اف مثبت و خونریزی
بعد از انتقال جنین به رحم، لکه بینی های خفیف بسیار طبیعی است. اما اگر خونریزی زیاد شد باید به پزشک معالج مراجعه کرد. همچنین در صورت مشاهده علائمی همچون دردهای شدید، تهوع و … نیز باید در اسرع وقت پزشک معالج خود را در جریان بگذارید.
صحبت آخر
در این مطلب تلاش کردیم تا به بررسی زوایای مختلف IVF ، یکی از بهترین روش های درمان ناباروری اشاره کنیم و میزان آگاهی شما را در این زمینه افزایش دهیم. قطعا علم پزشکی روز به روز در حال پیشرفت است و دانشمندانی که در این عرصه فعالیت می کنند به طور مداوم به دنبال روش هایی هستند که کمترین عارضه و بیشترین مزایا را داشته باشد.
در نظر داشته باشید که بهراد رویش رویان با تولید محصولات پزشکی متعدد و کاربردی مانند کاتتر IUI و آندومتر بیوپسی سعی بر کمک به مشکلات زوجین در باروری دارد.