راهنمای جامع عمل اوفورکتومی؛ از انواع جراحی تخمدان تا مراقبت‌های پس از آن

در حوزه سلامت زنان، گاهی شرایطی پیش می‌آید که مداخلات جراحی تنها راه حفظ سلامت کلی بدن است. یکی از این جراحی‌های تخصصی که سوالات زیادی را برای بیماران ایجاد می‌کند، جراحی خارج کردن تخمدان است. اگر پزشک به شما یا عزیزانتان این عمل را پیشنهاد داده، احتمالاً با واژگانی تخصصی روبرو شده‌اید و می‌خواهید بدانید اوفورکتومی یعنی چه؟ یا تفاوت مدل‌های مختلف این جراحی در چیست؟ در این مقاله از وب‌سایت بهراد مدیکال (بهراد رویش رویان)، به بررسی دقیق این عمل جراحی می‌پردازیم.

اوفورکتومی چیست؟

در پاسخ به این سوال که اوفورکتومی چیست یا اصطلاحاً اوفورکتومی چیه، باید گفت که این یک واژه پزشکی برای جراحی برداشتن یک یا هر دو تخمدان است. تخمدان‌ها اندام‌های کوچکی شبیه بادام در دو طرف رحم هستند که وظیفه تولید تخمک و هورمون‌های زنانه (استروژن و پروژسترون) را بر عهده دارند. وقتی به دلیل بیماری‌هایی نظیر سرطان، کیست‌های خطرناک یا آندومتریوز شدید، این اندام دچار مشکل شود، جراح ناچار به انجام اوفورکتومی تخمدان می‌شود.

بسیاری از مراجعین ما می‌پرسند اوفورکتومی یعنی چه یا اوفورکتومی یعنی چی؟ از نظر ریشه‌شناسی، “Oophor” به معنای تخمدان و “Ectomy” به معنای برداشتن و خارج کردن است. بنابراین، این جراحی به معنای پایان فعالیت بیولوژیکی تخمدان در بدن است. اگر هر دو تخمدان خارج شوند، فرد وارد دوره یائسگی جراحی می‌شود، مگر اینکه تحت نظر متخصصان بهراد رویش رویان از درمان‌های جایگزین هورمونی استفاده کند.

انواع اوفورکتومی

پزشک جراح بسته به علت بیماری و میزان گسترش آن، یکی از انواع اوفورکتومی را انتخاب می‌کند. این انتخاب تعیین می‌کند که آیا قدرت باروری فرد حفظ می‌شود یا خیر. شناخت انواع این جراحی به شما کمک می‌کند تا با آمادگی ذهنی بیشتری وارد اتاق عمل شوید.

اوفورکتومی یک طرفه

زمانی که فقط یکی از تخمدان‌ها دچار مشکل (مثلاً کیست بزرگ یا تومور محدود) باشد، اوفورکتومی یک طرفه انجام می‌شود. در این حالت، تخمدان دیگر در بدن باقی می‌ماند و وظیفه تولید هورمون و تخمک‌گذاری را به تنهایی انجام می‌دهد. این خبر خوبی برای بانوانی است که همچنان قصد بارداری دارند، زیرا با وجود یک تخمدان سالم، امکان باروری طبیعی وجود دارد.

اوفورکتومی دو طرفه

در شرایطی که هر دو تخمدان درگیر بیماری باشند (مانند مراحل پیشرفته آندومتریوز یا وجود جهش ژنتیکی خطرناک)، جراح مجبور به انجام اوفورکتومی دو طرفه می‌شود. با انجام این عمل، بدن دیگر قادر به تولید تخمک نخواهد بود و فرد بلافاصله پس از عمل، علائم یائسگی را تجربه خواهد کرد.

سالپنگو اوفورکتومی

گاهی اوقات جراحی فقط محدود به تخمدان نیست. سالپنگو اوفورکتومی به معنای برداشتن تخمدان به همراه لوله‌های فالوپ (لوله‌هایی که تخمک را به رحم منتقل می‌کنند) است. از آنجایی که لوله‌ها و تخمدان‌ها ارتباط خونی و ساختاری نزدیکی دارند، در بسیاری از جراحی‌های کیستیک یا سرطانی، این دو با هم خارج می‌شوند.

سالپنگو اوفورکتومی دو طرفه

کلمه سالپنگو اوفورکتومی دو طرفه (BSO) زمانی به کار می‌رود که هر دو تخمدان و هر دو لوله فالوپ به طور کامل خارج شوند. این جراحی معمولاً در موارد مشکوک به سرطان رحم یا تخمدان و یا برای زنانی که در سنین بالا هستند و نیاز به پیشگیری قطعی دارند، انجام می‌شود.

اوفورکتومی تخمدان چیست؟

برای درک بهتر اینکه اوفورکتومی تخمدان چیست، باید به نقش حیاتی این اندام در سیستم غدد درون‌ریز توجه کرد. وقتی صحبت از اوفورکتومی تخمدان می‌شود، جراح تمام تلاش خود را می‌کند تا در صورت امکان، بافت‌های سالم را حفظ کند. اما در مواردی مثل پیچ‌خوردگی تخمدان (Torsion) که خون‌رسانی قطع شده است، خارج کردن کل بافت تنها راه جلوگیری از عفونت گسترده است.

اوفورکتومی راست

محل قرارگیری درگیری در جراحی بسیار مهم است. اوفورکتومی راست به معنای خارج کردن تخمدان سمت راست بیمار است. این اصطلاح معمولاً در گزارش‌های پاتولوژی و جراحی به وفور دیده می‌شود. اگر بیماری فقط در سمت راست باشد، تلاش بر این است که سمت چپ حفظ شود تا تعادل هورمونی بدن به هم نخورد.

اوفورکتومی قبلی

در پرونده‌های پزشکی، گاهی با عبارت اوفورکتومی قبلی مواجه می‌شوید. این به این معناست که بیمار در گذشته جراحی برداشتن تخمدان انجام داده است. دانستن سوابق اوفورکتومی قبلی برای متخصصان باروری در مجموعه بهراد مدیکال بسیار حیاتی است، چرا که ذخیره تخمدانی و پروتکل‌های دارویی بیمار بر اساس بافت باقی‌مانده تنظیم می‌شود.

عمل اوفورکتومی

امروزه عمل اوفورکتومی به دو روش اصلی انجام می‌شود:

1. لاپاراتومی (جراحی باز): با برشی در ناحیه شکم.

2. لاپاراسکوپی (جراحی سوراخ کلید): با استفاده از دوربین و برش‌های بسیار کوچک که دوران نقاهت بسیار کوتاه تری دارد.

هزینه عمل اوفورکتومی

یکی از دغدغه‌های اصلی بیماران، هزینه عمل اوفورکتومی است. این هزینه به عوامل متعددی بستگی دارد؛ از جمله:

• نوع جراحی (باز یا لاپاراسکوپی).

• بیمارستان (دولتی یا خصوصی).

• مدت زمان بستری و نیاز به مراقبت‌های ویژه.

• دستمزد جراح و تیم بیهوشی. به طور کلی، استفاده از تکنولوژی‌های پیشرفته در جراحی لاپاراسکوپی ممکن است هزینه عمل اوفورکتومی را افزایش دهد، اما به دلیل نقاهت سریع‌تر، در درازمدت به صرفه‌تر است.

جدول مقایسه اوفورکتومی، لاپاراتومی و لاپراسکوپی

اوفورکتومی پروفیلاکتیک

این نوع جراحی با هدف پیشگیری انجام می‌شود. اوفورکتومی پروفیلاکتیک (پیشگیرانه) معمولاً برای زنانی تجویز می‌شود که دارای جهش‌های ژنی BRCA1 یا BRCA2 هستند و خطر ابتلا به سرطان تخمدان در آن‌ها بسیار بالاست. در این حالت، حتی اگر تخمدان در ظاهر سالم باشد، برای نجات جان بیمار، جراحی انجام می‌گیرد.

هیسترکتومی و اوفورکتومی

در بسیاری از موارد، جراحی تخمدان به تنهایی انجام نمی‌شود. هیسترکتومی و اوفورکتومی به معنای برداشتن همزمان رحم و تخمدان‌هاست. این عمل معمولاً در مواردی مثل فیبروم‌های بزرگ، سرطان‌های ژنیکولوژیک یا خونریزی‌های غیرقابل کنترل انجام می‌شود. ترکیب این دو جراحی باعث تغییرات کلی در آناتومی لگن و سیستم هورمونی می‌شود.

اصطلاح هیسترو اوفورکتومی نیز به همین معناست؛ یعنی جراحی ترکیبی برای خارج کردن رحم و یک یا هر دو تخمدان. این جراحی سنگین نیاز به مراقبت‌های پس از عمل ویژه‌ای دارد تا از عوارضی مثل افتادگی مثانه یا یائسگی زودرس جلوگیری شود.

مراقبت‌های لازم پس از انجام اوفورکتومی

پس از اینکه دانستیم اوفورکتومی یعنی چه، باید به دوران بهبودی فکر کنیم.

• مدیریت درد: پزشک داروهای مسکن تجویز می‌کند.

• فعالیت فیزیکی: پیاده‌روی سبک برای جلوگیری از لخته شدن خون ضروری است، اما بلند کردن اجسام سنگین تا ۶ هفته ممنوع است.

• حمایت هورمونی: اگر جراحی از نوع دو طرفه بوده، مشاوره با متخصصان بهراد رویش رویان برای شروع درمان جایگزین هورمونی (HRT) جهت جلوگیری از پوکی استخوان و علائم یائسگی الزامی است.

نتیجه‌گیری و نقش بهراد رویش رویان

جراحی اوفورکتومی تخمدان پایان زندگی زنانه نیست، بلکه آغازی برای مراقبت هوشمندانه‌تر از سلامت است. فرقی نمی‌کند تحت اوفورکتومی یک طرفه قرار گرفته‌اید یا جراحی‌های وسیع‌تری مثل سالپنگو اوفورکتومی دو طرفه؛ مهم این است که تحت نظر باشید.

ما در بهراد رویش رویان با ارائه محصولات و مکمل‌های تخصصی، به بانوانی که پس از این جراحی‌ها دچار تغییرات هورمونی شده‌اند کمک می‌کنیم تا کیفیت زندگی خود را حفظ کنند. اگر در مورد انواع اوفورکتومی یا عوارض هورمونی بعد از عمل سوالی دارید، تیم علمی ما در کنار شماست.