ذخیره تخمدان چیست؟

ذخیره تخمدان یا Ovarian reserve به این معناست که در هنگام آزمایش، چه تعداد تخمک در تخمدان وجود دارد؟ به منظور بارداری طبیعی به تعداد مشخصی از فولیکول ها در تخمدان نیاز است که گاهی اوقات عواملی مانند آندومتریوز، مشکلات ژنتیکی، عفونت و … باعث کاهش ذخیره تخمدان می شود. روش هایی از جمله تخمک اهدایی، IVF ، دارو درمانی و بسیاری از تکنیک های نوین کمک می کند که خانم ها بتوانند با تخمک کم نیز باردار شوند و لذت مادر بودن را بچشند.

ذخیره تخمدان چیست؟

یکی از مواردی که در هنگام تشخیص علت ناباروری مورد بررسی قرار می گیرد ذخیره تخمدان است. اگر بخواهیم این موضوع را به طور روشن و شفاف توضیح دهیم باید بگوییم که جنین دختر در هفته 20 ام بارداری در رحم مادر از 7 میلیون تخمک برخوردار است. با گذر زمان و رسیدن به زمان تولد، این میزان به 000/200 تخمک میرسد.

هنگامی که دختر به سن بلوغ و آغاز تخمک گذاری می رسد هر ماه شاهد کاهش یک عدد از این فولیکول ها به شکل رهاسازی تخمک هستیم. این رهاسازی باعث کاهش ذخیره تخمدان می شود و این پروسه تاجایی ادامه پیدا می کند که زن به سن یائسگی رسیده و ذخیره تخمک های او تمام می شود.

حد نرمال ذخیره تخمدان

ذخیره مناسب تخمدان ارتباط بسیار مستقیمی با قدرت باروری زن دارد. حد نرمال آن برای باروری 5 تا 5.6 می باشد. اگر ذخیره کمتر از 1 باشد شانس باروری با کاهش چشمگیری مواجه می شود که اغلب پزشکان متخصصین در این شرایط دارو درمانی را توصیه می کنند. داروهایی که قادر به تحریک تخمدان هستند می توانند قدرت باروری خانم ها را افزایش دهند. توجه داشته باشید که استفاده از داروهای محرک تخمدان در خانم هایی که قاعدگی های نامنظم دارند اهمیت بیشتری پیدا می کند.

یکی از سوالاتی که توسط اغلب خانم ها پرسیده می شود این است که آیا مصرف قرص اورژانسی باعث کاهش ذخیره تخمدان می شود؟ اگر مطالب قبلی وب سایت ما را مطالعه کرده باشید به خوبی می دانید که قرص اورژانسی یکی از روش های فوری و اضطراری در جلوگیری از بارداری محسوب می شود که معمولا نباید بیشتر از 1 الی 2 قرص در طول سال مصرف شود. طبق تحقیقاتی که در این زمینه انجام گرفته به این نتیجه رسیده ایم که مصرف قرص اورژانسی تاثیری بر کاهش ذخیره ی تخمدان ندارد و نمی تواند منجر به ناباروری شود. به طور مثال مصرف قرص های هورمونی تاثیر زیادی بر کاهش فولیکول های تخمدان ندارند.

نشانه ذخیره تخمدان کم چیست؟

ذخیره تخمدان یا “ذخیره تخمدانی” به میزان تخمک‌های موجود در تخمدان‌ها اشاره دارد که با افزایش سن به طور طبیعی کاهش می‌یابد. یکی از نشانه‌های ذخیره تخمدان کم، نامنظم شدن سیکل‌های قاعدگی است که می‌تواند به صورت طولانی‌تر یا کوتاه‌تر شدن فاصله بین قاعدگی‌ها بروز کند. همچنین کاهش سطح هورمون آنتی‌مولرین (AMH) و افزایش هورمون محرک فولیکول (FSH) در آزمایش خون، از دیگر نشانه‌های کاهش ذخیره تخمدان محسوب می‌شود. این وضعیت ممکن است بر توانایی باروری تأثیر بگذارد و در صورت برنامه‌ریزی برای بارداری، مشورت با متخصص زنان و زایمان ضروری است.

خانم ها علائم مختلفی را تجربه می کنند اما شایع ترین آن ها شامل قطع شدن پریود، مشاهده علائم یائسگی زودرس مانند گرگرفتگی، عدم پاسخ به درمان های باروری می باشد. همچنین در این شرایط می توان احتمال خطر سقط جنین را در نظر گرفت. به طور کلی برای تشخیص دقیق این موضوع بهتر است که با یک متخصص مشورت کنید.

در نظر داشته باشید که بهراد رویش رویان در کنار شما عزیزان است و با تولید محصولات نازایی مثل کتتر انتقال جنین به شما عزیزان کمک می کند.

قرص برای افزایش ذخیره تخمدان

تخمدان به طور طبیعی و نرمال هر 24 الی 35 روز یکبار، یک تخمک آزاد می کند که به آن تخمک گذاری گفته می شود. این دوره بهترین زمان برای بارداری محسوب می شود. چون تخمک ها رشد کرده و بالغ شده اند و آمادگی زیادی برای لقاح دارند. بعد از گذشت این مدت، در صورتی که لقاح صورت نگیرد تخمک از بدن زن به شکل خونریزی خارج خواهد شد که به آن دوره پریود یا قاعدگی گفته می شود. برخی از داروها به افزایش ذخیره تخمدان کمک زیادی می کنند که شامل داروهای شیمیایی و داروهای گیاهی هستند:

داروهای شیمیایی برای افزایش ذخیره تخمدان

کلومیفن : این قرص برای اشخاصی مفید است که به ناباروری دچار هستند و علت آن هم عدم تخمک گذاری است. این قرص برای سایر علت های ناباروری موثر نخواهد بود. اگر هورمون محرک فولیکول فعال نباشد این دارو می تواند به طور موثر عمل کند. یکی از فواید مصرف آن، درمان خونریزی در خانم هایی است که هورمون پروژسترون مصرف کرده اند. اگر دوره پریود منظم باشد این قرص بین 3 الی 5 روز قابل استفاده است و موجب ترشح LH از هیپوتالاموس می شود. این فرآیند عملکرد فعالیت حرکت تخمک به سوی لوله فالوپ را در زمان مناسب ترتیب می دهد. مصرف این دارو باید بعد از تجویز پزشک باشد.

لتروزول : طیف گسترده ای از خانم با بیماری هایی همچون تنبلی تخمدان یا سندروم تخمدان پلی کیستیک مواجه هستند که این موضوع به ترشح هومورن موثر در تخمک گذاری از طریق هیپوفیز مرتبط است. همچنین منجر به افزایش انسولین در خون شده که پروسه صحیح و منظم تخمک گذاری را دچار اختلال می کند. قرص لتروزول به منظور افزایش ذخیره تخمدان مورد استفاده قرار می گیرد و می تواند تخمک گذاری منظم کرده و آن را باکیفیت کند. مصرف این قرص برای خانم هایی که دارای پریود منظم هستند نیز تجویز می شود و عوارض آن نسبت به قرص کلومفین کمتر است. قرص لتروزول از واکنش استروژن ممانعت کرده و آن را به پروژسترون تبدیل می کند. این قرص به عنوان داروی سرطان سینه نیز کاربرد دارد.

متفورمین : از دیگر داروهایی که به منظور افزایش ذخیره تخمدان تجویز می شود متفورمین نام دارد و به طور خاص افرادی آن را مصرف می کنند که دلیل ناباروری آن ها سندروم تخمدان پلی کیستیک است. همچنین این دارو می تواند با کنترل انسولین، به درمان دیابت نوع 2 در زنان کمک کند. این افراد باید در طولانی مدت و با هدف بقای تخمک ها از این دارو به طور روزانه استفاده کنند تا دوره پریود و تخمک گذاری منظم تری داشته باشند.

داروهای گیاهی برای افزایش ذخیره تخمدان

علاوه بر داروهای شیمیایی می توان از داروهای گیاهی نیز استفاده کرد. اما توجه داشته باشید که مصرف آن ها باید با نظر و تجویز پزشک باشد. متاسفانه بسیاری از افراد تصور می کنند که داروهای گیاهی هیچ ضرری برای انسان ندارند و می توانند در مصرف آن ها زیاده روی کنند. این همین تصور اشتباه می تواند جان افراد را به خطر بیندازد. داروهای گیاهی زیر با اجازه پزشک می توانند در افزایش ذخایر تخمدان موثر واقع شوند:

• چای سبز
• گزنه
• روغن کتان
• زنجبیل
• شبدر قرمز

آزمایش ذخیره تخمدان و تحلیل آن

آزمایشی که به منظور سنجش ذخیره ی تخمدان انجام می شود AMH نامیده می شود که در آن سطح AMH را در خون اندازه گیری می کنند. آزمایش ذخیره تخمدان به دلایل مختلف برای آقایان نیز تجویز می شود اما به طور کلی برای ارزیابی سلامت باروری زنان کاربرد دارد.

AMH همان هورمون ضد مولرین است که توسط سلول های تخمدان در طول سال های باروری ترشخ می شود. AMH به عنوان شاخص ذخیره ی تخمدان در نظر گرفته می شود که در دختران از بدو تولید افزایش و در حدود 25 سالگی به اوج خود می رسد. بعد از 25 سالگی شاهد کاهش این هورمون و در نهایت کاهش ذخیره در تخمدان هستیم. تحقیقات نشان داده که بین سطح AMH و تعداد تخمک ها در طول یک چرخه تحریک تخمدان، یک ارتباط مستقیم وجود دارد که می تواند به پاسخ تخمدان در روش هایی مانند IVF را قابل پیش بینی کند.

سطح این هورمون باید هر سه ماه یکبار ارزیابی و چک شود و این آزمایش می تواند نوعی تشخیص تکمیلی و پیش بینی موفقیت باروری محسوب شود. در ادامه به تفسیر این آزمایش می پردازیم:

سطح AMH در سنین مختلف

• 20–25 سال 23 ng/mL
• 26–30 سال 48 ng/mL
• 31–35 سال 43 ng/mL
• 36–40 سال 28 ng/mL
• 40–44 سال 52 ng/mL

سطوح AMH نشانه چیست؟

• AMH <0.5: تعداد تخمک از حد متوسط کمتر است. این موضوع می تواند احتمال دستیابی به موفقیت در تکنیک هایی همچون IVF را کاهش دهد و فرصت لقاح را کم کند.
• AMH <1.0: ذخیره تخمدان محدود است و شانس باروری کم می باشد.
• AMH > 1.0: پاسخ مطلوب است و روش هایی مانند IVF می تواند جواب دهد.
• AMH > 3.5: تعداد تخمک کافیست. اما به منظور جلوگیری از سندروم تحریک بیش از حد تخمدان ( پاسخی به هورمون ها با داروهای مرتبط با IVF ) بهتر است نظارت دقیق تری بر وضعیت فرد انجام شود.

به طور معمول یک خانم در سن باروری سطح طبیعی AMH از 1.0 الی 4.0 نانوگرم در میلی لیتر می باشد و بهترین حالت نیز برای تحریک بارداری از طریق IVF از 1.0 الی 3.5 نانوگرم در میلی لیتر است.

کسانی که با ذخیره تخمدان کم باردار شدند !

قطعا کسانی را دیده اید که با ذخیره پایین تخمدان باردار شده اند. پس پایین بودن سطح ذخیره به این معنا نیست که یک خانم نابارور است. البته این موضوع می تواند مسیر بارداری را سخت و ناهموار کند اما خوشبختانه این مسیر به نتیجه مطلوب منتهی می شود.

کم بودن ذخیره تخمدان به تنهایی عاملی برای باروری نیست بلکه وجود سایر اختلالات از جمله بیماری در لوله رحم، مشکلات مربوط به اسپرم و … نیز باعث ناباروری می شود. با توجه به تفسیر آزمایش، می توان گفت افرادی که ذخیره ی تخمدان آن ها 1 نانوگرم در میلی لیتر می باشد نیز می توانند به کمک روش های خاص باردار شوند و بارداری به طور طبیعی اتفاق نمی افتد.

ذخیره تخمدان در 42 سالگی چقدر است؟

همان طور که اشاره کردیم با افزایش سن میزان ذخیره تخمدان کاهش پیدا می کند و در سن بالای 40 سالگی این میزان به 70% می رسد. این موضوع نقش مهمی در ناباروری خانم ها دارد. به منظور تشخیص میزان ذخیره در تخمدان در سنین مختلف آزمایشاتی وجود دارد که یکی از بهترین آن ها آزمایش AMH می باشد. این آزمایش نشان می دهد که در سنین مختلف از جمله 42 سالگی میزان ذخیره در تخمدان چقدر است.